Op financieel vlak bevindt NMBS zich nog steeds in woelig water. Het doel is duidelijk: tegen 2012 een ebitda van -78 miljoen euro realiseren en tegen 2015 minstens een break-even op niveau van de ebitda bereiken. Zo realiseert NMBS de doelstelling die binnen de NMBS-Groep is afgesproken volledig en kan ze een gezonde financiële fundering leggen om de toekomstige groei veilig te stellen. De gevolgen van de crisisjaren 2008 - 2010, de beperkte manoeuvreerruimte voor bepaalde kosten- en inkomstenposten en de onzekere economische conjunctuur maken dit tot een bijzonder uitdagende opdracht.
Financieel dashboard
(mln. euro)
Het verleden en de crisis afschudden
Bij de splitsing van de unitaire NMBS in 2005 waren alle vervoersactiviteiten verlieslatend. Eerder al was het roer omgegooid in de goederendivisie om de (omstreeks de millenniumwissel desastreuze) rentabiliteit aan te pakken. In de periode 2005 - 2007 is het NMBS-management erin geslaagd een ommezwaai te bewerkstelligen, zodat in 2006 en 2007 de operationele resultaten eindelijk positief werden.
Einde 2008 sloeg de economische crisis toe en vooral de goederensector ging fors achteruit. Het gecumuleerd operationeel verlies in de periode 2008 - 2010 liep op tot -577 miljoen euro (gecorrigeerd cijfer met uitsluiting “non-cash”-elementen).
Verschillende externe oorzaken verklaren dit verlies:
- impact van de crisis op de omzetcijfers van NMBS Logistics en NMBS Europe (-339 mln. euro), deels gecompenseerd door de meeromzet van NMBS Mobility (+256 mln. euro);
- terugbetaling Sale&Rent Backoperaties (-122 mln. euro);
- forse groei kosten elektriciteit (-125 mln. euro);
- sociale akkoorden en indexeringen (-231 mln. euro).
Het eigen vermogen (abstractie gemaakt van de overheidssubsidies) ging op die manier voor meer dan de helft verloren. Het is dus een absolute noodzaak het kapitaalverlies stop te zetten en de bedrijfskasstroom zo snel mogelijk uit de rode zone te halen.
De nood aan schuldbeheersing
Artikel 83 van het beheerscontract 2008-2012 tussen NMBS en de overheid bepaalt dat “de netto financiële schuld van NMBS en de geconsolideerde netto financiële schuld op het niveau van de NMBS-groep, buiten specifiek overeengekomen financieringen en bij onveranderde boekhoudnormen, gestabiliseerd worden op het niveau van juni 2008, en vanaf dan niet langer aangroeien.”
Alhoewel bij de splitsing van de spoorwegen een deel van de historische schuld door NMBS-Holding is overgenomen en NMBS aan de start kwam zonder nettoschuld, was de kaspositie meteen wankel. NMBS heeft immers nooit kunnen rekenen op een overdracht van 684 miljoen euro door NMBS-Holding zoals voorzien was in het businessplan 2004. De schuld van NMBS was tussen 2005 en 2007 onder controle en nam na 2008 toe vanwege de verliezen veroorzaakt door de crisis, de onderkapitalisatie van NMBS vanaf 2005 en de nood aan investeringen in nieuwe treinen en in het productie-apparaat.
Financieel herstelplan voor een positief operationeel resultaat
Evolutie EBITDA
(mln. euro)
Om de eigen kaspositie te verbeteren en het engagement inzake schuldbeheersing na te komen, lanceert NMBS in 2011 een herstelplan, aangevuld met een tweede pakket maatregelen in oktober 2011, met als doelstelling minstens een positief ebitda te bereiken tegen 2015. In 2012 mag de ebitda in het reizigersverkeer niet onder de -78 mln. euro liggen, terwijl de nv NMBS Logistics op +30 miljoen euro moet uitkomen.
De maatregelen in het herstelplan 2011 behelzen alle directies van NMBS. Kostenbesparingen worden verwacht door de daling van de elektriciteitskosten, diverse besparingen (publiciteit, telecom …), rationalisering van de verkoop, harmonisering van de exploitatiestructuren in de stations en reductie van niet-productieve overheadkosten. Extra inkomsten komen uit een verhoging van de omzet, de indexering van de dotaties en van de omzet van NMBS Technics en Corporate, de productiviteitsverhoging door de invoering van BeLEAN en een betere fraudebestrijding.
Financieel herstelplan
Ondanks de eurocrisis en de wisselvallige economie heeft NMBS in 2011 de vooropgestelde ebitda-doelstelling waargemaakt. Goederendochter NMBS Logistics heeft op meerdere fronten moeten vechten: de omschakeling naar een autonome nv realiseren, de efficiëntie en rentabiliteit verhogen en overeind proberen te blijven in uiterst moeilijke marktomstandigheden. Het resultaat blijft onder de doelstelling, onder andere door de slechte prestaties van containerspecialist IFB, zodat de kaspositie van NMBS Logistics zeer wankel blijft. Dit heeft gevolgen voor het nettoresultaat van NMBS, vanwege de forse afwaardering van de activa verbonden aan de goederenactiviteit. Ook voor de activiteiten in de goederenwerkplaatsen van NMBS Technics (Antwerpen en Monceau) en in de goederenstations (NMBS Freight Services) zijn er mogelijk gevolgen, aangezien ze momenteel voornamelijk opdrachten uitvoeren voor NMBS Logistics.
De gezondmaking voorbereiden
De periode 2012 - 2015 staat in het teken van de gezondmaking van de financiële toestand. De maatregelen goedgekeurd in oktober 2011 komen dan op kruissnelheid of worden doorgevoerd. Zo kan NMBS rekenen op lagere energieprijzen in 2012. Eind 2012 herziet NMBS het treinaanbod, waarbij 193 zeer onrendabele treinen worden geschrapt, die hun energiekost zelfs niet dekken. Ze zijn goed voor 5,1% van het aantal treinen, maar treffen slechts 0,5% van de reizigers. Voor die reizigers wil NMBS zoveel mogelijk een alternatief bieden, bijvoorbeeld door met de regionale vervoermaatschappijen na te gaan of een vervangende busdienst mogelijk is.
NMBS wil rationeler en productiever werken. Een aantal personeelsleden dat met pensioen gaat, zal niet vervangen worden, zowel op niveau van de administratie als op de werkvloer. Een aantal algemene kosten kunnen omlaag: consultancy, ICT, publiciteit, huur en schoonmaak van gebouwen. Ook de kosten voor prestaties die koepelbedrijf NMBS-Holding aanrekent, moeten dalen. Het gehele plan zou ongeveer 110 miljoen euro moeten opleveren tegen 2015, voldoende voor een positieve bedrijfskasstroom.
Na 2015: financieel gezonde basis en groei
Het bereiken van een gezonde financiële basis is een absolute noodzaak wil NMBS klaar zijn voor de concurrentie als in de periode 2017 - 2019 het binnenlandse reizigersverkeer per spoor wordt geliberaliseerd. Maar om duurzame solide financiële fundamenten op lange termijn te garanderen, dienen we nu de juiste keuzes te maken. NMBS verwacht dat het aantal reizigers zal groeien, maar heel wat randvoorwaarden dienen vervuld te zijn.
Zo dient het management meer mogelijkheden te krijgen om in te grijpen op de kostenstructuur van NMBS. Bijna de helft zijn personeelskosten, die evolueren in functie van meerjarige sociale akkoorden (beslist op niveau van de Groep) en van automatische indexeringen. Ook in de productiekosten is een belangrijk deel voorbehouden aan kosten binnen de Groep (infrastructuurvergoeding, prestaties Holding).
Een tweede aandachtspunt behelst beslissingen op regeringsniveau die een invloed hebben op de exploitatiekosten van NMBS. Binnenlandse voorbeelden zijn de Diaboloverbindingen met de luchthaven van Zaventem en de GEN-verbindingen. Wat Diabolo betreft, dient NMBS 0,5% van haar omzet in te brengen voor de financiering (wet 30 april 2007). De federale overheid moet op haar beurt het exploitatieverlies compenseren van het bijkomende Diabolo-aanbod. De federale regering heeft zich bovendien geëngageerd om de exploitatietekorten van het GEN bij te passen.
Ook voor internationale verbindingen, deel van de commerciële, niet-gesubsidieerde activiteiten van NMBS, bestaan risico’s. In maart 2005 hebben België en Nederland een overeenkomst gesloten die onder andere de bediening van Breda door Fyra voorziet. Deze zou NMBS opzadelen met een exploitatieverlies van 8 à 10 miljoen euro per jaar, iets waarvoor momenteel geen compensatie geregeld is.
In een ruimere context kunnen beslissingen op Europees niveau een invloed hebben op de kostenstructuur (bv. kosten verbonden aan geïntegreerde ticketing). De liberalisering van het binnenlandse spoorvervoer is in dat opzicht een bijzondere uitdaging, die al naargelang de vastgelegde modaliteiten een zeer grote druk op de rentabiliteit kan zetten.
